Chào bác sĩ, tôi năm nay 40 tuổi, dạo gần đây vì áp lực cuộc sống nên tôi bị căng thẳng thần kinh, trước đây tôi có uống thuốc sertraline theo liều 1 viên/ ngày, nhưng tình hình có vẻ không được cải thiện. Xin hỏi bác sĩ, nếu dùng thuốc này lâu dài có gây ra tác dụng phụ nào không và tình trạng của tôi hiện giờ nên dùng thuốc gì ạ? Mong được bác sĩ tư vấn (Minh Hoàng - Hà Nam).
Trả lời:

Chuyên gia trả lời: Chào bạn, cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi về cho chúng tôi. Trước hết, xin gửi đến bạn những thông tin hữu ích về chứng căng thẳng thần kinh:

Căng thẳng thần kinh là gì?

Căng thẳng thần kinh là phản ứng của cơ thể trước sự bất ổn về tinh thần. Khi bạn căng thẳng, cơ thể phản ứng bằng cách tiết ra các hormon giúp cung cấp năng lượng mạnh mẽ cho các cơ và làm tăng nhịp tim, khiến bạn thở nhanh hơn (phản ứng chống căng thẳng). Căng thẳng tích cực sẽ có ảnh hưởng tốt, giúp chúng ta tập trung, đáp ứng các tình huống khó khăn, đây là phản ứng cần thiết trong cuộc sống.

Tuy nhiên, nếu căng thẳng xảy ra quá thường xuyên hoặc kéo dài quá lâu, sẽ gây tác động xấu cho sức khỏe như: Gây đau đầu, đau bụng, đau lưng và khó ngủ, làm suy yếu hệ thống miễn dịch, gây buồn rầu, lo âu, chán nản... làm ảnh hưởng đến các mối quan hệ xã hội cũng như công việc và học tập.

Nguyên nhân gây căng thẳng thần kinh

Có rất nhiều nguyên nhân gây ra chứng căng thẳng thần kinh, nhưng thông thường sẽ có những lý do phổ biến sau:

- Môi trường bên ngoài: Thiên tai, thời tiết, tiếng ồn, giao thông, bụi và sự ô nhiễm.

- Căng thẳng từ các yếu tố xã hội và gia đình: Công việc gây áp lực, quá tải; môi trường sống hay làm việc không thuận lợi, các vấn đề tài chính… hay do các mối quan hệ trong gia đình hay ngoài xã hội tác động đến tâm lý.

- Vấn đề về thể chất: Thay đổi cơ thể, không đủ chất dinh dưỡng, ốm đau, bệnh tật…

- Suy nghĩ ở chính bản thân: Việc suy nghĩ mọi việc trở nên phức tạp, đòi hỏi ở bản thân quá cao so với khả năng đáp ứng, tạo áp lực gây nên sự căng thẳng thần kinh. 

Triệu chứng căng thẳng thần kinh

Căng thẳng thần kinh có thể ảnh hưởng đến cả thể chất, tinh thần, cảm xúc và hành vi của người mắc. Các triệu chứng điển hình bao gồm:

Thể chất: Mệt mỏi, đau đầu, mất ngủ, đau nhức, chuột rút cơ bắp (đặc biệt là cổ, vai và lưng), tim đập nhanh, đau ngực và buồn nôn;

Tinh thần: Suy giảm tập trung và trí nhớ, thiếu quyết đoán, lơ ngơ, lú lẫn và mất hài hước;

Cảm xúc: Luôn cảm thấy lo âu, căng thẳng, trầm cảm, tức giận, thất vọng, lo lắng, sợ hãi, khó chịu, thiếu kiên nhẫn và nóng tính;

Hành vi: Hối hả, bồn chồn, ăn uống nhiều, hút thuốc, uống rượu, khóc, la hét, đổ lỗi và thậm chí đập vỡ hay ném đồ vật xung quanh.

Các loại thuốc điều trị căng thẳng thần kinh

Tùy theo mức độ căng thẳng cũng như khả năng đáp ứng với thuốc của bạn mà có thể sử dụng các loại thuốc khác nhau, phổ biến nhất là nhóm thuốc ức chế tái hấp thu chọn lọc trên serotonin (SSRIs). Để lựa chọn được loại thuốc thích hợp, cần qua quá trình sử dụng và đánh giá. Nhiều bệnh nhân đáp ứng tốt với SSRIs nhưng cũng có người phải sử dụng nhóm thuốc khác như thuốc chống trầm cảm ba vòng hoặc phối hợp 2 loại thuốc với nhau mới đem lại hiệu quả tốt.

Về thuốc Sertraline mà bạn hỏi, đây là một loại thuốc chống trầm cảm (loại ức chế tái thu hồi serotonin) được dùng trong điều trị trong các trường hợp: Bệnh trầm cảm, hội chứng hoảng sợ, rối loạn lo âu trước kỳ kinh, rối loạn xuất tinh sớm và rối loạn stress sau chấn thương... Thuốc này dung nạp tốt, ít tác dụng phụ, không độc với gan, thận, tim. Tác dụng phụ hay gặp nhất là gây đầy bụng, khô miệng, chóng mặt nhẹ ở tuần đầu dùng thuốc. Các chuyên gia khuyên, tuần đầu nên dùng nửa liều, uống vào buổi tối, sau bữa ăn. Điều này sẽ giúp bệnh nhân dễ dung nạp với thuốc hơn. Từ tuần thứ hai sẽ tăng lên cả liều.

Ngoài thuốc chống trầm cảm, một số thuốc chống lo âu có thể được sử dụng trong tình trạng này là:

- Paroxetine: Thuốc này có tác dụng và cũng tiềm ẩn những tác dụng phụ giống với sertraline, tuy nhiên, thuốc paroxetine giảm triệu chứng căng thẳng nhanh hơn và ít gây khô miệng, đắng miệng hơn sertraline. Tuần đầu, nên cho bệnh nhân dùng một nửa liều, từ tuần thứ hai sẽ dùng cả liều.

Tuy nhiên, các thuốc điều trị căng thẳng thần kinh cũng sẽ tùy thuộc vào loại triệu chứng bạn đang trải qua và mức độ nghiêm trọng của chúng mà bác sĩ sẽ lựa chọn loại thuốc và liều dùng phù hợp. Vì vậy tốt nhất, bạn không nên tự ý dùng thuốc, hay dùng thuốc theo mách bảo, vì triệu chứng của bạn và của người mách bạn dùng thuốc có thể giống nhau nhưng lại khác nhau về bệnh và nguyên nhân gây bệnh. Bạn nên đi khám để cùng với bác sĩ tìm hiểu nguyên nhân gây ra vấn đề của mình để có lời khuyên phù hợp, và nếu cần dùng thuốc theo đơn của bác sĩ để đạt hiệu quả tối ưu.